De beer met het heel kleine verstand wordt vijfenzeventig

Hiep, hiep, hiep voor Poeh!

1926. Hartfield, Ashdown Forest. Een zesjarig jongetje trekt met zijn lievelingsbeer op 'expotitie', op ontdekkingsreis door een onbekende wereld. Zijn vader, de bekende Punch-redacteur en columnist A.A.Milne, schrijft in zijn weekendverblijf de verhalen die hem tot een van de meest gevierde kinderboekenauteurs van de twintigste eeuw zullen maken. Winnie the Pooh is geboren.

Winnie de PoehWinnie de Poeh en Het huis in het Poeh-hoekje doen het nu, na vijfenzeventig jaar, nog altijd bij kinderen én volwassenen. Er is zelfs een heuse wereldwijde Poeh-cultus ontstaan. In het Nederlandse taalgebied was het Nienke van Nichtum die in 1929 de eerste vertaling (of hervertelling) van de avonturen van onze Beer met Heel Weinig Hersenen mocht leveren. Van deze eerste uitgave verscheen nu een facsimile, met de originele zwartwittekeningen van Ernst Shepard. Voor wie vertrouwd is met de veel latere vertaling van Mies Bouhuys (1986) is het prettig om deze twee versies naast elkaar te leggen. De laatste is uiteraard veel vlotter en hedendaagser geschreven, maar toch valt ook de meer dan zeventig jaar oude tekst van Van Nichtum op door een soepele humoristische stijl en goedgevonden neologismen. Het moet inderdaad in een tijd van calvinistisch geïnspireerd stijf Nederlands geen sinecure geweest zijn om het Punch-Engels vol dubbele bodems van Milne om te zetten in soepele taal.
   Zomaar een fragment (versie van Van Nichtum): "Eindelijk hief hij wanhopig zijn kop op, met pot en al, en maakte een vreemd en brullend geluid van Droefheid en Wanhoop..., en juist op dát ogenblik keek Knorretje over de rand van de Put. 'Help! Help!' gilde Knorretje, 'een Flipperdeflap! Een gruwelijke Flipperdeflap!' en hij holde weg zo hard hij maar kon, aldoor luid gillende: ''Help! Help! Een flipperlijke Flipperdeflap! Flip, Flap! Een Flappelijke Flopperdeflip!' en hij hield niet eerder op met hollen en met gillen, dan toen hij voor het huis van Janneman Robinson stond."
Iejoor, het kleine boek van kommer en kwel   (Versie van Bouhuys): "Tenslotte hief hij zijn kop met pot en al op en liet een vreselijk gebrul van Woede en Wanhoop horen... en net op dat ogenblik keek Knorretje over de rand. 'Help! Help!' riep Knorretje, 'Een Klontemiggel, een Gruwelijke Klontemiggel!' en hij maakte dat hij wegkwam, al maar schreeuwend: 'Help! Help! Een Kluwelijke kluwemiggel! Een... een... Een miggele Grontekluw... Een...' en hij holde en schreeuwde maar door tot hij bij het huis van Cristopher Robin was."
   Milnes Poeh-boeken zijn subliem, omdat hij erin slaagt kinderlogica te brengen op een bijzonder respectvolle manier, met humor en verwondering, en met een scherp en soepel taalgevoel. Zijn zesjarige zoon kan de grote steun en teoverlaat zijn van zijn malle ouwe beer, die zoals elke kleuter zijn eigen woordjes fabriceert en zijn grenzen verkent: "'Op expotitie!' zei Poeh opgewonden, 'daar ben ik nog nooit op geweest, als je 't mij vraagt. En waar gaan we op die expotitie naar toe?' 'Ex-pe-di-tie, malle ouwe Beer. Met een X erin!' 'O', zei Poeh, 'ik snap het.' Maar eigenlijk snapte hij er niks van. 'We gaan de Noordpool ontdekken.' 'O', zei Poeh weer, 'wat ís de Noordpool?', vroeg hij. 'Gewoon iets dat je ontdekken moet', zei Christopher Robin vlug, want hij wist het zelf ook niet precies. 'Jaja, ik snap het', zei Poeh, 'en zijn beren daar goed in, in het ontdekken van zoiets?'"
Feest voor Poeh   A.A.Milne was naast columnist ook toneelschrijver. Zijn verhalen ziijn niet erg beschrijvend, maar vooral sterk in de dialogen. De knuffelbeesten van Christopher Robin - de eigenwijze Poeh en het bange Knorretje, de altijd treurige Iejoor en het springerige Teigetje, zijn via de pen van zijn vader uitgegroeid tot archetypen in de literatuur. De figuren zijn echt gaan leven, niet alleen door hun verwonderde en wat dommige humor, maar zeker ook door de niet te evenaren manier waarop Punch-collega en illustrator E.H.Shepard ze heeft neergezet.
   Hij heeft aan de tekst met zijn guitige karaktertekeningen een nieuwe dimensie toegevoegd. Poeh is, hoewel Milne gevraagd had zo realistisch mogelijk te tekenen, een heel andere beer geworden dan de originele Poeh-knuffel. Volgens Christopher Milne, en daar zou hij wel eens gelijk kunnen hebben, zit het geheim in de plaatsing van het oog. Uit die stip lees je heel het karakter af van de goedgemutste Beer met een Heel Klein Verstand.
Waar Poeh vandaan kwam   De samenwerking tussen Milne en Shepard is altijd vrij oppervlakkig gebleven. Toch hebben ze elkaar blijkbaar vlekkeloos aangevoeld. Het Poeh-repertoire is eindeloos, afgezien van de originele boeken. De voorbije jaren zijn er op basis van de tekeningen en de uitspraken van Poeh en zijn vriendjes allerlei afgeleiden ontstaan, zoals een kookboek (met veel honing), een 'fitness'-boek (Tra-la-la, tiedel-diedel), geschenkboekjes (zoals De tao van Poeh, Iejoor, het kleine boek van kommer en kwel, Teigete, het kleine boek van optimisme) en allerhande babyboeken. Ter gelegenheid van de vijfenzeventigste verjaardag van Poeh is daar nu ook een achtergrondboek bijgekomen met onder meer veel foto's, het levensverhaal van vader en zoon Milne en van Poeh-beer, achtergrondinfo over 'Poehbridge' en het hele merchandising-verhaal. Ook de foto van de totaal versleten originele knuffels, die in The New York Library te bewonderen zijn. En de uitspraak van Christopher Robin: " 'Poeh... beloof je me, dat je me niet vergeet. Nooit. Zelfs niet als ik honderd word.' Poeh dacht even na. 'Hoe oud ben ik dan?' 'Negenennegentig.' "

Kathy Lindekens


A.A.Milne
Winnie de Poeh (facsimile)
Van Goor, Amsterdam, 180 p., 458 fr.
kleuters.

A.A.Milne
Iejoor, het kleine boek van kommer en kwel
Van Goor, Amsterdam, 94 p., 145 fr.
kleuters.

A.A.Milne
Het abc van Poeh
Van Goor, Amsterdam, 60 p., 182 fr.
kleuters.

A.A.Milne
Feest voor Poeh
Van Goor, Amsterdam, 10 p., 363 fr.
kleuters.

Brian Sibley
Waar Poeh vandaan kwam
Van Goor, Amsterdam, 127 p., 726 fr.
kleuters.


TerugCopyright ©  De  Morgen                     24 oktober 2001.