Nieuwe gedichten voor kinderen van Eva Gerlach en Joke van Leeuwen

Een volentje, een veukentje, een vargeltje

   Bloemlezingen van poëzie voor kinderen zijn vaak ingedeeld per thema. Gedichten over de eerste verliefdheid, versjes over juf meester, over doodgaan en huisdieren. In De dichter is een tovenaar, een vorig jaar verschenen bloemlezing van Jan van Coillie (ondertussen al een standaardwerk), staat achterin zelfs een lange index met allerlei trefwoorden. Poëzie als gebruiksvoorwerp, zo lijkt het wel. Gedichten die je eigenlijk niet meer lukraak of kriskras ontdekt, maar netjes volgens je gemoedstoestand kunt uitkiezen. Uit de eerste bundel voor kinderen van de Nederlandse Eva Gerlach koos Van Coillie vier gedichten die hij onderbracht bij de hoofdstukken 'gevoelens', 'familie', en 'sterke verhalen'. Zo'n trefwoordenaanpak doet heel wat af van het fijne, rijke palet van bedoelingen en interpretaties, neemt de geheimzinigheid weg, plakt etiketten waar het nu juist bijna onfatsoenlijk is die te plakken.
   Van Eva Gerlach verscheen zopas een tweede bundel, Oog in oog in oog in oog, alweer een bijzonder staaltje van vertelkunst en taalgevoel, fijnzinnige humor en apart observatievermogen, schitterend geïllustreerd door Sieb Posthuma. Gerlach deelt het boek op in zes afdelingen, waarin steeds opnieuw een ik-persoon aan het woord is.
   Soms vertelt ze ware verhaaltjes in de vorm van op elkaar volgende gedichten. De eerste twee delen gaan over absurde, plotselinge verdwijningen. Van een gehaat èn geliefd zusje, van een onafscheidelijke vriend. De derde afdeling is misschien de intrigerendste. 'Ben ik' bevat zes aparte gedichten waarin de ik met haar eigen lijf communiceert. Het vel zit niet altijd goed, er wil wat uit dat lijf, er woedt een storm binnenin. Eva Gerlach doet hier precies van Jan van Coillie in zijn anthologie deed: ze rangschikt netjes haar eigen creaties per thema. Hetzelfde geldt voor 'Lief', acht gedichten over liefde. Of beter: vurig verlangen, kermisgevoel, geen flauwekul, een holte in het laken, missen als een "manier om niet te bestaan". Over kalverliefde waarin toekomstdromen nog klinken als een "grote prachtige tijd vol werkelijkheid".
   Zoals de titel van de bundel al suggereert zijn bijna alle gedichten weerspiegelingen van het diepste ik van de verteller. Opgravingen uit een duistere ziel. Pogingen tot communicatie met je jonge zelf, en het moeilijke daarvan. Zoals blijkt uit de eerste drie strofen van 'Iemand'.

In een ander gedicht doet Gerlachs stijl wat denken aan die van Joke van Leeuwen: "Hier sta ik in de spiegel en ik schud me / ik ban niemand maar ik schud me kijk ik krijg / van dat slappe bibberdril hier daar."
   Maar Joke van Leeuwen experimenteert veel meer met taal. In Ozo heppie en andere versjes lijk je haar wel te horen. Ze bootst heel overdreven een sappig spreektaaltje fonetisch na. Dat blijkt al uit de titel, maar ook in 'Beugelsj', een gedicht waarin een kind met een beugel met de nodige sj's spreekt over het verdriet dat gepaard gaat met het dragen van zo'n apparaat. Ze eindigt toch nog heel optimistisch: "Maar ik word sjo mooi, sjo mooi!"
   Van Leeuwen zoekt muziek en ritmiek in taal, een beetje zoals Annie M.G. Schmidt. Ook Van Leeuwens poëzie nodigt uit tot zingen of scanderen, en dat komt door het gebruik van tempo, rijm en alliteratie. Er zijn verzen om te mompelen als je niet goed in slaap kunt komen, en als je niet goed wakker kunt worden - gymnastiek voor je lippen. Als je Joke van Leeuwen, die in een vorig leven cabaretière was, een keer live aan het werk hebt gezien, kun je niet anders dan haar bekkentrekkerij voor je zien bij het lezen van die regels.
   Taal kan ook breken, zoals in 'Lijmen', een kort gedicht over drie stenen beestjes die zijn stukgevallen en (verkeerd) weer aan elkaar gelijmd werden:

Van Leeuwen bracht in Ozo heppie alle "rondslingerende versjes" samen, gedichten die ze ooit op een podium bracht, of die verstopt zaten in een verhaal. Het zijn meestal grappige taalspelletjes, en hier en daar zit er een fijngevoelig, beetje ernstiger vres tussen. In de vorm van een vraag bijvoorbeeld, zoals het volgend frêle, beetje hortende ding:

Belle Kuijken