Moeders en dochters

Na J.K. Rowling en haar Harry Potter is nu een andere hoogst populaire Britse jeugdauteur tot in Vlaanderen en Nederland doorgedrongen: Jacqueline Wilson (53).
Wilson debuteerde in 1992 als kinderboekenschrijfster nadat ze een aantal misdaadromans had uitgebracht. Voor de Harry Potter-hype begon, was zij de succesrijkste auteur voor kinderen onder de twaalf, en ze was goed bezig Roald Dahl van zijn troon te stoten. Wilson wil een zo ruim mogelijk lezerspubliek bereiken en let daarvoor op haar taal. Je moet toegankelijk schrijven, zei ze in een interview. Wat betekent: losjes, in korte zinnen, met spanning en humor netjes verdeeld.

   Een toegeving die niets afdoet aan de kwaliteit van haar werk. Haar eerste vertaalde boek, De getatoeëerde mama, is magnifiek, soms heel teder, op het randje van sentimenteel, dan weer grappig, dan weer verbazingwekkend hard. Vanaf de eerste bladzijden laat het je niet meer los. We krijgen een ongewoon verhaal: twee zusjes trekken zich heel erg het lot aan van hun geliefde moeder Goudsbloempje, een onevenwichtig mens, van top tot teen getatoeëerd, dat het nog steeds niet kan verwerken dat haar vriend haar jaren geleden in de steek liet. De meisjes hebben geleerd met de grillen van hun moeder te leven. die van een ondankbare egoist plots kan omslaan in een taartjesbakkende doorsnee-mama.
   Dol, tien jaar, vertelt het verhaal. In het begin is ze nog helemaal afhankelijk van haar oudere zusje Ster, maar als die de zorg om Goudsbloempje na een tijdje opgeeft, moet Dol alleen de dagen zien door te komen met een moeder die het soms opeens niet meer ziet zitten en uitzinnig huilt of gewoon weggaat.
   Dol voelt zich klein en bang. Ze heeft een sterke hand nodig, maar moet nu plots zelf iemand helpen.
Ze verbergt voor iedereen hoe onzeker ze is, voor de vreselijke juffen en kinderen op school die haar en haar moeder een soort heksen vinden. Alles speelt zich af in het hedendaagse Londen, waarin Dol en Ster opvallen door hun niet erg hippe kleding.
   Het verhaal wordt echt schrijnend als Sters vader, Goudsbloempjes grote liefde, opduikt. Goudsbloempje wordt gek, Dol probeert goed te doen. De omstandigheden zijn extreem, maar je hebt voortdurend bet gevoel midden in een realistisch geval van grotestadstragiek te zitten. Met als trieste hoofdrolspelers mensen in psychische nood die op niemand kunnen terugvallen.
   In het kleine flatje, verborgen achter een gesloten deur, spelen zich dramatische taferelen af. Wilson durft het aan te schetsen hoe iemand door verdriet tot het uiterste kan gaan, en tenslotte zichzelf zo goed als van kant maakt. De jonge Dol moet het aanzien. Pakkend allemaal, maar Wilson gunt de lezer van tijd tot tijd een adempauze, zodat het boek meer is dan een beklemmend verhaal. De kleine details (grappige dialogen, kleine, juiste schetsen van typische meisjestaferelen...) maken het geheel af. (Nog even opmerken dat het boek wat flauwtjes oogt door een kleurrijk maar nogal naïef getekend omslag. Dat is het werk van de Britse illustrator Nick Sharratt, een wonderboy in Engeland, maar zijn stijl steekt schril af bij de uitgebalanceerde, esthetische covers die hier doorgaans te zien zijn.)

Brieven aan mijn vader is het tweede vertaalde boek van de jonge Japanse schrijfster Kazumi Yumoto. Vroeger werk van haar werd al internationaal gelauwerd, en met haar nieuwe boek zal het vast en zeker net zo gaan.
   Het verhaal: door de begrafenis van een oude buurvrouw wordt Chiaki, een volwassen vrouw, aan haar kindertijd herinnerd. Toen was ze, na de dood van haar vader, hecht bevriend geraakt met de nu overleden buurvrouw. Als die op een dag verklapt dat ze postbode wordt in het hiernamaals, begint het meisje aan een reeks brieven aan haar vader. Stuk voor stuk worden ze in de la van een zwaar meubel gestopt, en het wordt Chiaki absoluut verboden erin te kijken.
   Brieven aan mijn vader is een teder verhaal over een meisje dat heel jong al heel eenzaam is. Ze heeft een panische angst om iets verkeerd te doen (ze loop bijvoorbeeld op weg naar school drie keer terug naar huis om te controleren of ze de deur wel op slot heeft gedaan). Haar moeder is de hele dag uit werken, en Chiaki wil niets liever dan haar moeder te sparen en doet haar uiterste best om, ondanks het gemis, perfect te zijn.
   Heel bijzonder is dat Yumoto de gevolgen van zulke extreme zelfopoffering op latere leeftijd niet verhult. De volwassen Chiaki is nog steeds niet gelukkig, ze is nog steeds een perfectioniste, en verslaafd aan pillen. Ze loopt met een hele zak medicijnen rond, die ze van plan is allemaal in een keer door te slikken.
   De apotheose is de brief van haar moeder aan haar vader. Als de volwassen Chiaki hem leest, wordt de waarheid over de dood van haar vader haar eindelijk onthuld. Brieven aan mijn vader is een droevig boek, maar Chiaki beleeft ook mooie momenten: een warme vriendschap met een buurjongen, het vertrouwde geritsel van een grote populier voor de deur, de verhalen van de buurvrouw... Ook de manier waarop ze zichzelf probeert te troosten is ronduit ontroerend.

Ten slotte wil ik u even attent maken op de achttiende druk (met de heerlijke tekeningen van Mance Post) van Het grote boek van Madelief van Guus Kuijer. Alweer een boek met moeders en meisjes in de hoofdrollen. Vaders zijn in geen enkel van de hier besproken boeken te vinden, maar alleen bij Madelief is de afwezigheid van een patriarch geen punt. Dit moet je gewoon lezen. Een tikje ouderwets (de boeken werden geschreven tussen 1975 en 1983), maar zeer onderhoudend. Soms lijken de verhaaltjes volslagen onschuldig. met kleine anekdotes uit het leven, andere boeken worden bij momenten ernstig (Krassen is het tafelblad).
Kuijer schrijft aanstekelijk, met een enorm inlevingsvermogen in het doen en laten van jonge meisjes. Avonturen, een liefdevolle relatie met een oude opa, de verschrikking van een verhuizing, de eerste verliefdheid, ruzie met je beste vriendin, grapjes met de meester...
Deze dikke verzameling heeft alles wat lezende kinderen (en hun gelukkige ouders) wensen kunnen.

Belle Kuijken

Kazumi Yumoto
Brieven aan mijn vader
Querido, Amsterdam, 144 p., 570 fr.
vanaf 14 jaar.

Jacqueline Wilson
(illustraties Nick Sharratt)
De getatoeëerde mama
Houtekiet/Fontein, Antwerpen/Baarn, 236 p., 690 fr.
vanaf 10 jaar.

Guus Kuijer
(ill. Mance Post)
Het grote boek van Madelief
Querido, Amsterdam, 405 p., 500 fr.
vanaf 8 jaar.