Prinsen
die tot twaalf kunnen tellen
Luna van de boom
is een muzikaal boek voor kinderen en volwassenen. De Vlaamse componist
Filip Bral, als dirigent werkzaam bij onder meer de Brusselse Munt, ontdekte
bij toeval het Slowaakse sprookje Berona en raakte er zo door gefascineerd
dat hij het meteen op muziek wilde zetten. Bart Moeyaert zette het verhaal
naar zijn hand en maakte er een hervertelling van, in zijn eigen onmiskenbare
stijl. De plastische interpretatie van het sprookje werd verzorgd door
Gerda Dendooven. Samen leverde dat een prachtig uitgegeven en kleurig,
eigenzinnig geïllustreerd prentenboek op, met op de bijbehorende cd
de instrumentale en de gesproken versie van Luna van de boom.
Het verhaal bevat alle ingrediënten van een klassiek volkssprookje.
Er was eens een rijke maar kribbige koning ("Dat klonk schatrijk, maar
in zijn verbeelding zag de koning er niets bij. Daar werd hij humeurig
van, want hij hield van duidelijkheid"). In de paleistuin stond een boom
"die iedereen altijd sprakeloos maakte... Van al dat sprakeloze kreeg de
koning het op zijn heupen." Die boom zou bij de eerste klokslag van middernacht
gouden knoppen krijgen, bij de vierde gouden bloesems en bij de achtste
gouden vruchten, die telkens mysterieus worden geplukt voor de klok van
twaalf. De drie zonen van de koning houden om beurten de wacht bij
de vreemde boom, in de hoop de kostbare appelen te bemachtigen. "Ze konden
alle drie tot twaalf tellen, en ze begrepen wat de opdracht was." De oudste
zoon bouwt een feestje onder de boom en wordt op het cruciale plukmoment
door een vreselijke storm in zijn plannen gestoord. Weg zijn de gouden
appels. De tweede zoon vergaat het net zo: een ijzige wind bevriest alles
en iedereen als hij wil gaan plukken. De jongste en volgens de wetmatigheden
van het genre, enigszins anders geaarde zoon legt het minder uitbundig
aan boord en ontsluiert met lieflijke melodieën op zijn wilgenfluitje
het geheim van de boom. Het meisje Luna van de boom betovert hem met haar
lieftallige schoonheid. 
Na
een eindeloze zoektocht ontmoet hij, op een bankje aan het einde van de
wereld, drie duivels die hem de nodige magische attributen bezorgen om
Luna te vinden en aan zijn borst te drukken. Dat er vervolgens nog lang
en gelukkig geleefd wordt, laat zich raden.
Bart
Moeyaert bezorgde een originele, nieuwe versie met aandacht voor grappige,
repetitieve sprookjesformules: "In een knip en een zucht klaar ik die klus,
dat weet ik zeker." En na de mislukte pogingen: "Ik sta versteld, ik ben
verstomd, ik moet ervan bekomen." Het ritmische taalgebruik sluit overigens
goed aan bij de muzikale bewerking. Moeyaert las de tekst met brio en humor
zelf in en bewees daarmee nog maar eens de performancetalenten die hij
in de Geletterde Mensen-tournee samen met Joke van Leeuwen al eerder
demonstreerde.
De muziek
van Filip Bral wil het verhaal illustreren. Voor elk personage werden aangepaste
instrumenten en thema's gezocht. Zo krijgt de jongste prins een melancholische
vioolpartij mee en klinkt Luna hoog en broos. De braspartijen van de oudste
broers en de klok van twaalf zijn duidelijk herkenbaar gemaakt. Het repetitieve
van de tekst is ook in de muziek terug te vinden. Een nieuwsoortige Peter
en de Wolf als het ware, en een interessante initiatie voor kinderen
in de wereld van de hedendaagse muziek. Grappig is ook het herkenbare motiefje
dat door de piano, de harp, de vibrafoon of strijkinstrumenten wordt aangegeven
telkens als een bladzijde mag worden omgeslagen. De bijbehorende illustraties
vind je trouwens op het cd-hoesje terug.
Gerda
Dendooven kreeg in het copieuze prentenboek ruim plaats voor uitbundige
kleuren en paginagrote illustraties. Ze slaagde er voortreffelijk in de
magie van het sprookje op te roepen. Vooral het meisje Luna komt nu eens
schimmig en dan weer allerliefst en doodgewoon uit de verf. De prenten
van Dendooven dragen altijd haar typische signatuur en zien er nooit kitscherig
of braafjes uit. Een mooi ogend muzikaal pakket dus, deze Luna van de
boom, gecoproduceerd door de vzw Pantalone en Radio 3.
Zonder muzikale begeleiding maar alweer prachtig uitgegeven is Alice
in Wonderland van Lewis Carroll, dit keer zonder de tijdloze illustraties
van Carrolls vriend, de Punch-cartoonist Sir John Tenniel. De bekende
Oostenrijkse illustratrice Lisbeth Zwerger (in 1992 bekroond met de Hans
Christian Andersen Medal, zowat de Nobelprijs voor jeugdliteratuur) waagde
zich aan een nieuwe plastische interpretatie van het onsterfelijke verhaal.
Eerder gaf ook de Britse tekenaar Anthony Browne Alice een wat surrealistisch
eigen gezicht mee. Zwerger deed het anders over. Het personage Alice is
hier een wat verstild meisje, timide en met altijd neergeslagen blik, magertjes
in een bruin Engels schooluniform gestopt. Ze komt minder ondernemend over
dan de versies van John Tenniel of van Browne, en lijkt wat haar overkomt
lijdzaam te ondergaan. Zwerger bracht haar op die manier onder in de galerij
van archetypische sprookjesfiguren, die ze in haar eerder werk overvloedig
en prachtig portretteerde. Nu mag Alice Lidell, het dochtertje van een
bevriende collega van Charles Dodgson, of Lewis Carroll, en de platonische
muze van de schrijver, al een welopgevoed meisje zijn geweest, met goede
manieren, in het boek is ze allerminst en haar mondje gevallen. Zwergers
interpretatie, hoe meesterlijk ook, geeft weinig weer van de spitsvondige
en alerte snuggerheid van Alice. Van de absurde sfeer van bijvoorbeeld
de getikte theevisite is al evenmin veel te merken op de overigens etherisch
gekleurde en geschilderde plaat. Mooi gedaan dus, maar niet zo'n geslaagde
combinatie van tekst en beeld. Voor deze uitgave werd de schitterende volledige
vertaling van Nicolaas Matsier uit 1994 opnieuw gebruikt. Hij slaagde er
meesterlijk in Alice in Wonderland, een door en door Engels boek,
boordevol hints en verwijzingen naar Engelse toestanden, namen en uitdrukkingen,
in het Nederlands om te zetten.
Annemie
Leysen
Bart
Moeyaert
Illustraties
Gerda Dendooven
Luna
van de boom
Pantalone, Brussel i.s.m. Radio 3, 36 p.
(met bijbehorende cd van Filip Bral)
Lewis
Carroll
Illustraties
Lisbeth Zwerger
Alice
in Wonderland
Uit het Engels vertaald door Nicolaas Matsier
De Vier Windstreken, 101 p., 798 fr.
Copyright
©
1 maart 2000.
