De vloek van het verleden

Martha Heesens boeken zijn in meer dan één opzicht nogal uniek. Ze houdt zich bijvoorbeeld halsstarrig aan één thema. Het gaat in haar boeken altijd over een tobberig jongetje of meisje van een jaar of tien, elf. Ze wonen in een oud huis waarin de geschiedenis tastbaar is. Ze houden van oude mensen die kunnen vertellen. De generatie tussenin brengt er niet veel van terecht. Daar praat dit allenig hoofdpersonage allang niet meer me, want het haalt toch niets uit.
   Verschrikkelijk gevoelig zijn die kinderen, kwetsbaar voor spot en onbegrip, en dus op zichzelf aangewezen. De vloek van Cornelia heeft deze ingrediënten ook: een oud herenhuis dat een heerlijk speelparadijs zou moeten zijn, ware het niet dat een ongelukkig kind er jaren geleden een vloek over uitgesproken heeft. Staf weet dat, want hij is in zulke dingen veel slimmer dan zijn oudere zusje of zijn ouders. Cornelia heet het huis, volgens Staf genoemd naar een bleek meisje op een oude foto. Hij probeert haar verdriet te meten aan de hand van een vergrootglas en een noodzakelijke portie verbeelding. Cornelia's vloek is niet van de poes; Stafs vriendinnetje valt zich een hersenschudding op haar trappen, tegelijk sterft oma vele kilometers verder, en wat later brengt een fikse regenbui een zondvloed teweeg. Het water veegt alle mooie dromen in één klap weg voor het hele gezin, en ze verhuizen opnieuw.
   Net als bijna al zijn voorgangertjes in andere boeken van Martha Heesen is ook Staf een onbegrepen kind met muizen in zijn kop. Zijn ouders zijn met hun eigen huizenhoge problemen bezig: drukke jobs, keuzes in het leven, de kleur van het behangpapier. Zo nu en dan daagt er iets en zien ze dat Staf teruggetrokken is en het gezelschap van zijn cavia's verkiest boven dat van zijn buurjongen. Zij dringen hem een verjaardagsfeestje op en hopen dat toeters en bellen wat goed kunnen maken. Dat is natuurlijk niet zo, en het gaat van kwaad naar erger. Heesen kan erg pakkend vertellen hoe Staf van angst het noorden kwijt raakt en vreemd gaat doen.
   Ik ben er nog altijd niet uit of kinderen zich door het verleden zozeer kunnen laten inpakken als Heesen vertelt in de meeste van haar boeken en ook in deze De vloek van Cornelia. Maar dat doet er niet toe. Haar kinderen zijn dan wel erg bijzonder, intelligent en fantasierijk, ze zijn ook overtuigend en de lezer voelt veel sympathie voor ze. Bovendien weet ze boeiend te schrijven. Net als de vorige verhalen is ook De vloek van Cornelia behoorlijk spannend en levensecht. De angst van Staf en zijn pogingen om zijn ouders af te brengen van de idee in dit huis voor altijd te blijven wonen, zijn ronduit aangrijpend. Een boek van Martha Heesen is altijd een lust voor de lezer.

Illustratie uit De krullenjongen De krullenjongen van Magda Ria Rapoye speelt ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, en gaat over eten (en overgeven), liegen en verzwijgen. Kobe is twaalf als de Duitsers België bezetten. Hij is erg nieuwsgierig en opgewonden als hij voor het eerst soldaten ziet. In het grote gezin (in uitbreiding, moeder is alweer "aan het sparen") wordt over de oorlog gepraat. Vader vertelt de kinderen hoe het komt dat ze da kanonnen de laatste tijd beter horen. Onmenselijk leed, honger en dood zijn realiteit geworden voor de kinderen, naast knikkeren en een inderhaast opgericht schooltje. Even reëel zijn de listen van de Belgen: ze verstoppen hun metaal voor het kan worden opgeëist om kogels van te maken. Ze houden suiker en een lam achter de hand, op een slinkse manier.
Kobe is ziek. Hij heeft meer last van buikpijn dan van de oorlog. Zijn ziekte vervloekt hij nog meer dan Bertha, de buurvrouw die zich steeds meer in het huishouden komt mengen. Ondanks de miserie wordt er in huis veel gelachen, zelfs als de modale lezer een krop in de keel krijgt blijven hoopvolle woorden komen. De krullenjongen, nog geen honderd pagina's dik, vertelt enkele jaren uit het leven van een twaalfjarige doodzieke, op een aangrijpende en vlotte manier. Absoluut aangeraden, dit keiharde oorlogsverhaal, bijna luchtig verteld en een heldere taal met de nodige humor.

Belle Kuijken

Martha Heesen, De vloek van Cornelia, Querido.
Magda Ria Rapoye, De krullenjongen, Lannoo.