Hoe groter de boeken, hoe kleiner de lezers

Voor kleinere lezers is het grote boek van Erwin Moser bestemd (De geheimzinnige uil), een boek dat zegt dat het verhaaltjes bevat voor het slapengaan. Er had even goed of beter kunnen staan dat het boek slaapverwekkende verhaaltjes aanbiedt, zelfs voor het middageten werken ze in die zin. De verhaaltjes gaan over twee olifanten in de winter, over opa Beer, over een pompoenboot waarin twee muisjes hebben plaatsgenomen, over een poes die een boek wil schrijven, over een puddingdraak - allemaal onderwerpen die passen bij de kinderlijke fantasie. En toch passen ze niet. Misschien omdat Erwin Moser wel wil vertellen; maar hij vertelt niet, hij schildert. Van twee olifanten in de winter maakt hij een portret: daar zitten dan die olifanten en blijven zitten en het is winter en het verhaal is uit. Een der sloomste kinderboeken die ik lezen moest.
Illustratie uit 'De verjaardag van alle anderen'

Illustratie uit 'De verjaardag van alle anderen'

Zal Een zondag met Opa mij verkwikken? Ik vrees ervoor. Een zondag met Opa is een van die kinderboeken waarin aan kinderen de tegenstelling tussen aan de ene kant stad en modern leven en aan de andere kant platteland en primitief leven worden bijgebracht. Maar dit soort boeken puilt uit van de romantizerende ideeën over het platteland. Een beetje een Déjeuner sur l'Herbe voor klein grut: picknick, prachtig zomerweer, gezellige grootvader, golvende landerijen, wegspringende hertjes, god in Frankrijk.
Van kinderboeken vol clichés, spaar ons.

En zie, daar komen Aardbeien op Brood, een boekje vol versjes en ik beweerde al vaak en houd vol dat er niets zo hachelijk is als een versjesboek voor kinderen, want poëzie moet het niet zijn, maar wat moet het dan wel zijn. In Aardbeien op Brood zijn het stuk voor stuk verhaaltjes, ritmisch, zodat je ze luidop lezen kan met een andere vaart dan prozateksten. en soms valt het rijm lekker en andere keren stoort het, waaruit mag blijken dat alleen een goedgeplaatst rijm echt een meerwaarde kan opleveren. De versjes gaan over de school, de was, chocolade, met het bestek spelen in plaats van te eten, het bad, papa die de krant leest, de meest dagelijkse dingen. Maar Hans Kuyper wast ze fris met die heel kinderlijke woorden en zinnetjes van hem, voorwaar, 't was plezant om te lezen.
En nog plezanter was De verjaardag van alle Anderen van Toon Tellegen, die ook al De Verjaardag van de Eekhoorn schreef. Een krachttoer, want de kraai verjaart, de pad, het bos, de regen, de kreeft, de spin, de karper, de horzel, alles. En bij elk nieuw verhaal slaagt Tellegen erin een nieuwe invalshoek te vinden, verrassend, verbazend, verrukkelijk. En je moet die dieren met elkaar horen praten, dat is nadenken. Lezend vraag je je af wat het geheim is van Tellegen. En het is prettig dat je daat niet achterkomt. Het geheim van Toon Tellegen is wellicht dat er niet één, maar vele geheimen zijn, waardoor zijn teksten levend worden zoals het leven dat niet één, maar alle geheimen heeft.

Illustratie 'De verjaardag van alle anderen' "Maar hoe viert de regen zijn verjaardag dan?" vroeg de eekhoorn.
"Nou..." zei de mier en hij dacht weer diep na. Hij kneep zijn ogen stijf dicht, ging op zijn linkervoorpoot staan, toen op zijn rechterachterpoot, en zei:
"Vallend. Hij viert hem vallend."
"O", zei de eekhoorn.
"Hij laat zoete druppels vallen", zei de mier, "en een gestoofd buitje."

Er is niets beters dan Toon Tellegen.
En dan verdwijnt een boekje als Wilde Wingerd - een uitgave van Averbode - in het niet. Bij zo'n boekje zou je het maakwerk weg willen schrappen, maar dan hou je slechts wat behoorlijke velletjes over. En wat velletjes vormen nog geen boekje. En wil Riet Wille - de auteur van deze Wilde Wingerd - eens vertellen waarom ze zo hardnekkig naar een happy ending toeschrijft? Is een boek dat goed eindigt, wellicht een goed boek?
Ach, er is niets beters dan Toon Tellegen. Voilà.

Bert Van Molle

Erwin Moser, De geheimzinnige uil, Leopold.
Philippe Dupasquier, Een zondag met opa, Lannoo.
Hans Kuyper / Annemarie van Haeringen, Aardbeien op brood, Leopold.
Toon Tellegen/Geerten Ten Bosch, De verjaardag van alle anderen, Querido.
Riet Wille, Wilde Wingerd, Averbode.