Dingen die er niet zijn

Kinderpoëzie van Eva Gerlach: 'Hee meneer Eland'

Eva Gerlach, vaak geprezen voor haar fascinerende poëzie, waagt zich nu aan haar debuut als 'dichter voor kinderen'. Zoiets vertrouw ik niet helemaal. Om twee redenen: omdat gedichten voor kinderen weleens behoorlijk kinderachtig kunnen zijn, en omdat die akelige scheidingsmuur tussen kleine kindercultuur en serieuze volwassen kunst weer opgetrokken wordt. Gelukkig is Gerlach in Hee meneer Eland niet anders gaan schrijven omdat het voor kindertjes is. Net als in haar voorgaande dichtbundels legt ze in een paar regels onbeschrijfelijke ervaringen, korte momenten van inzicht, schijnbaar onbelangrijke voorvalletjes of vreemde hersenspinsels vast. Gerlach trakteert de lezer (jong of wat ouder) op (vaak grappige) gebeurtenissen, eenvoudig en snel verteld in een taal die gewikt en gewogen werd tot het helemaal goed was.Illustratie Charlotte Vonk
Hee meneer Eland verscheen gedeeltelijk eerder op de kinderpagina van NRC Handelsblad. "Opgestaan in de nacht wegens propvolle maan / dwars door de luiken." Zo begint het eerste gedicht over de ontmoeting met een eland, een ontmoeting die nergens toe leidt, behalve wet gesnuif. Heel mooi weet Gerlach een hele specifieke sfeer te schetsen die je bijna kan ruiken: "Achter de bomen stond het donker ons / duidelijk af te luisteren."
Ze kan zowat alle thema's aan die kinderen aanspreken: een hamsterverhaal in zeven delen, angstige dromen, "verkering met die kale jongen", slechte moeders en gevaarlijke oma's. Ze slaagt er zelfs in een dialoog tussen twee kinderen in te lijven in een gedicht. Het meest kan ik genieten van kleine gebeurtenissen die ze zich, zonder pietluttig of huisbakken te worden, vrolijk herinnert. Zo in het gedicht 'De operatie': 
        Het laatste wat ik dacht was: denk maar niet
        dat ik (maar ik wist niet meer wat 
        omdat het net als 's winters op het meer zo
        zwart en glad werd in mijn hoofd. Geen schaatsen)

        Toen ik weer wakker werd, zat om de man
        met de magere neus vlakbij een oranje randje.
        Ik deed mijn ogen dicht, het werd van gras,
        toen pas zag ik dat die man mijn vader was,
        hij hield me vast want ik moest overgeven,
        veegde me schoon en ik begon opnieuw.
        Hij poetste vrolijk aan zijn natte knie.
        Het lijkt erop, zei hij, dat je blijft leven.
Gerlach verstaat de kunst om aan schijnbaar onbenullige dingen een originele draai te geven, in een taal die alleen zij schrijft. Door het plots afbreken van regels, een brutale punt midden in een regel of andere eigenzinnige vormen van onevenwicht geeft ze woorden een extra betekenis. Ze beschrijft eerst in subtiele bewoordingen, en laat er nadien meestal een stuk of wat bedenkingen op volgen.
Vorig jaar kwam van Eva Gerlach de bundel Alles is werkelijk hier uit, gedichten geïnspireerd door foto's van Votja Dukat, Fotograaf en dichteres sloten met dit project uitstekend bij elkaar aan. Zijn foto's, stille verhalen van mensen in hun omgeving, werden door haar onder de loep gehouden, letterlijk rastergewijs geanalyseerd. Niet alleen haar 'fotografische' kwaliteiten kwamen hiermee aan het licht, evengoed maakte ze in Alles is werkelijk hier plaatjes van 's mensen binnenkant. Ze maakte het fotografische moment van Dukat wat langer, probeerde uit te zoeken wat erna zoal nog kon gebeuren.
Zo ook in Hee meneer Eland, ook al ontbreken hier de foto's. Het blijft niet bij observaties, Gerlach stelt zich voortdurend vragen bij wat is. Dat is de schrijver eigen, en ook het kind. Het is wellicht om die reden dat voor Gerlach de overstap van een poëtisch oeuvre voor volwassenen naar een dichtbundel voor kinderen niet eens zo heel erg groot is. "Gelukspoëzie" noemde Herman de Coninck de bundel Wat zoek raakt (1994).
Dat geldt ook voor Hee meneer Eland. Er wordt volop beleefd en intens genoten. En er wordt nogal wat uitgeprobeerd. Net zoals kinderen graag geheimtaaltjes bedenken, zoals achterstevoren praten, verzint Gerlach bijvoorbeeld een achterstevoren afgedraaid filmpje. Het verhaaltje stelt niet veel voor, het gaat haar om de techniek. Voorts zijn dit stuk voor stuk getuigenissen uit de echte wereld of uit werelden in je hoofd. Eva Gerlach zoekt daarbij ook naar dingen die er niet zijn, want je weet maar nooit. Terug

Eva Gerlach, Hee meneer Eland, met tekeningen van Charlotte Vonk. Vanaf negen jaar. Querido.
Eva Gerlach / Votja Dukat, Alles is werkelijk hier, De arbeiderspers, 999 frank.

Belle Kuijken
Copyright © De Morgen ..... ..... ..... ..... 16 april 1998